IoT Là Gì? Giải Thích Thuật Ngữ Công Nghệ Phổ Biến

Chúng tôi có một chuyên mục dành riêng để giải thích thuật ngữ và khái niệm công nghệ phổ biến. Hôm nay, chúng tôi muốn kể một câu chuyện nhỏ trước khi giải thích IoT là gì. Cách đây không lâu, đội ngũ chúng tôi có dịp trò chuyện với một bác lớn tuổi. Bác vừa lắp hệ thống đèn thông minh trong nhà. Bác rất thích thú vì có thể bật tắt đèn qua điện thoại, dù đang ở ngoài đường. Nhưng khi con cháu giải thích đây là một ví dụ của IoT, bác lại tỏ ra bối rối. Bác nghĩ đó là thuật ngữ công nghệ cao siêu, chỉ dành cho dân kỹ thuật. Chúng tôi giải thích rằng chiếc đèn thông minh bác đang dùng mỗi ngày cũng là một phần của IoT. Bác bất ngờ nhận ra khái niệm này không hề xa lạ như mình từng nghĩ.

Vì sao chúng tôi dành hẳn một bài giải thích thuật ngữ và khái niệm công nghệ phổ biến như IoT?

Trong công việc biên tập nội dung công nghệ hằng ngày, chúng tôi nhận được khá nhiều câu hỏi. Phần lớn xoay quanh những từ viết tắt nghe có vẻ cao siêu. IoT là một trong những cái tên xuất hiện nhiều nhất. Cụm từ viết tắt của Internet of Things thường được nhắc tới cùng những dự án lớn. Ví dụ như nhà máy thông minh, thành phố thông minh hay xe tự lái. Vì gắn liền với những dự án quy mô lớn như vậy, nhiều bạn đọc mặc định đây là công nghệ xa vời, khó với tới. Bên mình cho rằng cách hiệu quả nhất để gỡ rối một khái niệm khó luôn là bắt đầu từ thiết bị quen thuộc, thứ mà chính bạn đang dùng mỗi ngày. Đó cũng là lý do bài viết này ra đời, như một phần trong chuỗi nội dung giải thích thuật ngữ và khái niệm công nghệ phổ biến mà chúng tôi vẫn duy trì đều đặn trên trang.

IoT là gì? Định nghĩa dễ hiểu bằng ví dụ quanh nhà bạn

Nói ngắn gọn, IoT là mạng lưới các thiết bị vật lý được kết nối internet. Những thiết bị này có khả năng thu thập và trao đổi dữ liệu với nhau. Bất kỳ vật dụng nào, từ chiếc đèn, cái quạt cho tới đồng hồ đeo tay, một khi kết nối mạng và giao tiếp được với thiết bị khác, đều được xem là một phần của IoT. Điểm mấu chốt không nằm ở việc thiết bị đó to hay nhỏ, đắt hay rẻ, mà nằm ở khả năng kết nối và trao đổi dữ liệu của nó.

Ba ví dụ mà chúng tôi hay dùng để minh họa là đèn thông minh, camera an ninh và thiết bị đeo tay theo dõi sức khỏe. Đèn thông minh cho phép bạn bật tắt qua điện thoại, kể cả khi đang ở xa nhà. Đó chính là trải nghiệm của bác lớn tuổi chúng tôi kể ở phần mở đầu. Camera an ninh thì tự động gửi thông báo lên điện thoại khi phát hiện chuyển động lạ trước cửa. Còn chiếc đồng hồ thông minh trên tay bạn âm thầm đếm bước chân, đo nhịp tim suốt cả ngày. Sau đó nó đồng bộ dữ liệu về ứng dụng sức khỏe trên điện thoại. Tất cả những thiết bị này đều đang vận hành theo nguyên lý IoT, dù ít ai gọi tên chúng như vậy trong đời sống hằng ngày.

IoT xuất hiện ở đâu trong đời sống mà nhiều người không để ý

Ứng dụng dễ thấy nhất của IoT chính là nhà thông minh. Rất nhiều gia đình hiện đại đã quen với việc bật tắt đèn, chỉnh nhiệt độ điều hòa hay xem camera an ninh ngay trên điện thoại, dù đang ở cơ quan hay đi công tác xa. Vài năm trước, những tiện ích này còn được xem là xa xỉ, chỉ xuất hiện trong phim viễn tưởng. Giờ đây, một bộ ổ cắm thông minh giá vài trăm nghìn đồng cũng đủ để biến căn nhà cũ thành nhà thông minh cơ bản.

• Ổ cắm và công tắc thông minh, giúp điều khiển đèn, quạt từ xa mà không cần đi lại dây điện.
• Camera an ninh tích hợp cảm biến chuyển động, gửi cảnh báo tức thời ngay khi phát hiện người lạ.
• Loa thông minh, đóng vai trò trung tâm điều khiển bằng giọng nói cho cả hệ thống nhà thông minh.

Thiết bị y tế theo dõi từ xa cũng là hướng ứng dụng IoT mà chúng tôi rất tâm đắc. Với người cao tuổi hoặc người có bệnh nền, một chiếc vòng đeo tay đo huyết áp, nhịp tim liên tục có thể tạo ra khác biệt lớn. Khi chỉ số bất thường xuất hiện, thiết bị tự động gửi cảnh báo tới người thân hoặc bác sĩ. Nhờ vậy, nhiều vấn đề sức khỏe được phát hiện sớm hơn, thay vì phải chờ tới đợt khám định kỳ tiếp theo. Chúng tôi từng nghe một người dùng chia sẻ rằng chính chiếc đồng hồ đo nhịp tim đã giúp gia đình phát hiện dấu hiệu bất thường của mẹ mình kịp thời. Nhờ phát hiện sớm, biến chứng nghiêm trọng đã không xảy ra.

Ngoài phạm vi gia đình, IoT còn len lỏi vào những ngành tưởng chừng ít liên quan tới công nghệ. Trong nông nghiệp, cảm biến độ ẩm đất và nhiệt độ giúp nông dân điều chỉnh lịch tưới tiêu chính xác hơn. Điều này giúp tiết kiệm nước và công sức đáng kể. Trong logistics, các cảm biến gắn trên container hay xe tải liên tục báo về vị trí, nhiệt độ và độ rung của hàng hóa suốt hành trình vận chuyển. Nhờ vậy, doanh nghiệp quản lý chuỗi cung ứng chủ động hơn nhiều, thay vì chỉ kiểm tra bằng mắt lúc giao nhận như cách làm truyền thống.

IoT kết hợp AI: xu hướng công nghệ chúng tôi đang theo dõi sát

Một xu hướng mà đội ngũ chúng tôi quan sát thấy rõ trong vài năm gần đây là IoT không còn đứng một mình. Dữ liệu thô mà hàng triệu cảm biến thu thập mỗi ngày chỉ thực sự có giá trị khi được xử lý và phân tích thông minh. Đây là lúc trí tuệ nhân tạo bước vào cuộc chơi. Một hệ thống camera an ninh IoT kết hợp AI có thể tự phân biệt người quen với người lạ. Nó không còn gửi cảnh báo cho mọi chuyển động, kể cả khi đó chỉ là một con mèo đi ngang sân. Trong doanh nghiệp, sự kết hợp giữa cảm biến IoT và các thuật toán AI cũng đang mở ra nhiều khả năng tối ưu vận hành. Nếu bạn quan tâm sâu hơn tới hướng ứng dụng này, bên mình từng phân tích khá kỹ trong bài về cách AI đang giúp doanh nghiệp tối ưu bài toán nhân sự, một chủ đề có nhiều điểm giao thoa thú vị với IoT.

IoT có an toàn không? Điều chúng tôi luôn nhắc bạn đọc lưu ý

Nói tới IoT, chúng tôi không thể bỏ qua câu chuyện an toàn dữ liệu. Mỗi thiết bị kết nối internet đều là một cánh cửa tiềm ẩn nếu không được bảo vệ đúng cách. Một chiếc camera an ninh dùng mật khẩu mặc định của nhà sản xuất, chưa từng đổi qua, hoàn toàn có thể bị người lạ truy cập từ xa. Chúng tôi từng đọc không ít trường hợp camera gia đình bị chiếm quyền điều khiển. Nguyên nhân chỉ đơn giản là chủ nhà quên đổi mật khẩu sau khi lắp đặt. Vì vậy, nguyên tắc đầu tiên khi dùng bất kỳ thiết bị IoT nào là đặt mật khẩu riêng, đủ mạnh. Nếu ứng dụng đi kèm hỗ trợ xác thực hai lớp, hãy bật tính năng này lên. Nguyên tắc thứ hai là luôn cập nhật phần mềm thiết bị lên phiên bản mới nhất. Các bản cập nhật thường vá những lỗ hổng bảo mật được phát hiện sau này. Cuối cùng, hãy đọc kỹ chính sách quyền riêng tư trước khi kết nối thiết bị với tài khoản cá nhân, vì không phải hãng nào cũng minh bạch trong việc thu thập và sử dụng dữ liệu người dùng.

Doanh nghiệp làm sản phẩm IoT cần chuẩn bị gì để tiếp cận khách hàng

Không chỉ người dùng cá nhân, ngày càng nhiều doanh nghiệp Việt Nam bắt đầu phát triển sản phẩm liên quan tới thiết bị IoT. Có thể kể tới ổ khóa thông minh, máy đo chất lượng không khí, hay giải pháp giám sát nông trại. Với những đơn vị này, việc có một kênh giới thiệu sản phẩm chuyên nghiệp, dễ tìm kiếm trên Google, quan trọng không kém việc phát triển phần cứng tốt. Chúng tôi từng chứng kiến một số công ty làm sản phẩm rất tốt nhưng khách hàng lại khó tìm ra họ trên mạng. Nguyên nhân thường chỉ vì website còn sơ sài hoặc chưa được tối ưu đúng cách. Nếu bạn đang ở giai đoạn xây dựng kênh bán hàng online cho sản phẩm công nghệ, có thể tham khảo dịch vụ tại https://mona.media/thiet-ke-website-ban-hang/ để có một nền tảng website vững chắc, giúp tiếp cận đúng nhóm khách hàng đang tìm hiểu về thiết bị thông minh.

Vài lưu ý dành cho người mới bắt đầu tìm hiểu IoT

Nếu đây là lần đầu bạn tìm hiểu về IoT, chúng tôi có vài gợi ý nhỏ. Trước tiên, đừng cố nhớ hết các định nghĩa học thuật ngay từ đầu. Hãy bắt đầu quan sát chính những thiết bị đang có trong nhà bạn, xem cái nào đã kết nối internet. Sau đó, thử tìm hiểu xem thiết bị đó thu thập dữ liệu gì và gửi dữ liệu đi đâu. Đây cũng là bước quan trọng để hiểu về quyền riêng tư khi dùng thiết bị IoT. Nếu bạn muốn đọc thêm những bài giải thích thuật ngữ công nghệ khác theo phong cách dễ hiểu như thế này, có thể ghé qua chuyên mục blog công nghệ của chúng tôi, nơi chúng tôi cập nhật đều đặn các khái niệm mới mỗi tuần. Toàn bộ nội dung được tổng hợp tại trang chủ TimeFX, nơi bạn có thể tìm thêm nhiều chủ đề công nghệ khác ngoài IoT.

Kết luận

Quay lại chuyện bác lớn tuổi ở đầu bài, sau khi hiểu ra chiếc đèn thông minh mình đang dùng chính là một ví dụ của IoT, bác nói vui rằng hóa ra bản thân đã “chơi công nghệ cao” từ lâu mà không biết. Chúng tôi kể lại câu chuyện này không phải để khoe. Chúng tôi chỉ muốn nhấn mạnh một điều: những khái niệm công nghệ nghe có vẻ phức tạp thường không xa lạ như tên gọi của chúng. IoT không phải công nghệ chỉ dành cho nhà máy hay thành phố thông minh quy mô lớn. Nó đang hiện diện rất tự nhiên trong chiếc đèn, cái camera, chiếc đồng hồ mà rất nhiều gia đình Việt Nam đang dùng mỗi ngày. Hy vọng qua bài viết này, việc giải thích thuật ngữ và khái niệm công nghệ phổ biến như IoT đã trở nên bớt khô khan hơn với bạn. Lần tới khi nghe ai đó nhắc tới cụm từ này, mong bạn sẽ tự tin gật đầu thay vì bối rối như trước.